Przepisy kończą się tam, gdzie zaczyna się władza.

Unijny system regulacji klimatycznych nie jest jednolity. Jego zakres jest określony za pomocą szczegółowych przepisów, definicji prawnych oraz progów regulacyjnych. W rezultacie część emisji pozostaje poza ramami odpowiedzialności klimatycznej — nie dlatego, że regulacje nie istnieją, lecz dlatego, że ich zakres nie obejmuje wszystkich źródeł emisji. W tej sekcji przedstawiamy kluczowe mechanizmy regulacyjne, które prowadzą do powstania tych luk.

Analiza oparta na danych EU ETS, raportach instytucji międzynarodowych, przeglądzie unijnych przepisów dotyczących emisji oraz konsultacjach z międzynarodowymi ekspertami.

ORGANIZACJA NON-PROFIT WORLD 3.0 — Analiza regulacyjna
Mapa unijnych luk prawnych
Sektory, w których unijne przepisy nie obejmują niektórych emisji lub pozostają niedostatecznie egzekwowane.
10 sektorów
0 Brak regulacji
0 Częściowe
0 Brak egzekwowania
SektorLuka prawnaSkala problemu
Portfele inwestycyjne
Luka prawna
CSRD wymaga sprawozdawczości w zakresie emisji od spółek, a nie od osób, które są ich właścicielami. SFDR obejmuje produkty finansowe, a nie prywatny majątek utrzymywany poprzez biura rodzinne (family offices) i fundusze powiernicze (trusts). Żaden unijny akt prawny nie przypisuje emisji finansowanych do ostatecznego beneficjenta rzeczywistego. Portfel miliardera może zatem napędzać emisje przemysłowe bez jakichkolwiek obowiązków w zakresie ujawniania informacji w całym łańcuchu. Dyrektywa Omnibus I (EU) 2026/470, obowiązująca od 18 marca 2026 r., jeszcze bardziej ograniczyła zakres CSRD. Ma ona obecnie zastosowanie wyłącznie do spółek zatrudniających ponad 1 000 pracowników i osiągających obrót przekraczający 450 mln EUR. Kierunek zmian zmierza w stronę mniejszej sprawozdawczości, a nie większej.
Skala problemu
393 Mt ekwiwalentu CO₂ / rok125 miliarderów (Oxfam, 2022)
Luka prawna
Żaden przepis unijny nie ogranicza liczby sztuk odzieży, jaką przedsiębiorstwo może wprowadzć do obrotu. Od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa nie mogą już niszczyć niesprzedanej odzieży i obuwia. Zakaz ten dotyczy unieszkodliwiania, a nie nadprodukcji. Wymagania dotyczące ekoprojektu dla wyrobów odzieżowych zależą od aktu delegowanego planowanego na IV kwartał 2027 r., który co do zasady ma zastosowanie najwcześniej 18 miesięcy po wejściu w życie. Rozszerzona odpowiedzialność producenta dla tekstyliów, wprowadzona dyrektywą (UE) 2025/1892, stanie się obowiązkowa dopiero od kwietnia 2028 r. Do tego czasu koszty zagospodarowania odpadów spoczywają na gminach w większości państw członkowskich. Sama nadprodukcja pozostaje prawnie niewidoczna.
Skala problemu
159 Mt ekwiwalentu CO₂ / rokKonsumpcja tekstyliów w UE, 2022 (EEA)
Luka prawna
EU ETS obejmuje wyłącznie loty w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz wyloty do Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Ruch odrzutowców biznesowych do innych państw trzecich nie wiąże się z kosztami uprawnień. Operatorzy niekomercyjni emitujący poniżej 1 000 ton CO2 rocznie są całkowicie wyłączeni. Artykuł 14 ust. 1 lit. b) Dyrektywy w sprawie opodatkowania energii zwalnia również paliwo lotnicze (kerosene) z podatku akcyzowego. Komisja zaproponowała zakończenie tego zwolnienia w lipcu 2021 r., jednak teksty kompromisowe Rady utrzymują je co najmniej do 2035 r. Kwestie podatkowe wymagają jednomyślności, więc jedno państwo członkowskie może zablokować reformę. Przegląd EU ETS zaproponowany w lipcu 2026 r. objąłby od 2029 r. odrzutowce biznesowe oraz wyloty w promieniu do 5 000 km od Frankfurtu. Pozostaje to jednak wnioskiem, a nie obowiązującym prawem.
Skala problemu
15,6 Mt CO₂ / rokGlobalnie, 2023 (Gössling i in.)
Superyachty
Luka prawna
Przepisy EU ETS dotyczące żeglugi morskiej mają zastosowanie wyłącznie do statków o pojemności brutto (GT) wynoszącej 5 000 i więcej. FuelEU Maritime oraz rozporządzenie MRV stosują ten sam próg. Niemal cała flota superjachtów znajduje się poniżej tego progu. Jednostki te nie przekazują żadnych uprawnień, nie podlegają limitom intensywności emisji gazów cieplarnianych w odniesieniu do paliwa i nie zgłaszają niczego. Prywatne rejsy wycieczkowe również nie mieszczą się w definicji transportu handlowego. Przegląd EU ETS zaproponowany w lipcu 2026 r. obniżyłby próg do 400 GT w przypadku wybranych statków towarowych, zbiornikowców i jednostek offshore. Statki pasażerskie pozostają poza tym zakresem do czasu sporządzenia sprawozdania z wykonalności, które ma zostać przedstawione w 2031 r. Nie jest jasne, czy jakiekolwiek jachty objęte zostaną tym zakresem.
Skala problemu
285 000 t CO₂ / rok300 największych superjachtów (Salle, 2024)
Mikroplastik
Luka prawna
Żadne prawo UE nie wymaga stosowania filtrów mikroWłókien w pralkach. Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla domowych pralek określa kryteria dotyczące zużycia energii, wody i możliwości naprawy, lecz nie zawiera niczego w sprawie mikroWłókien. Włókna uwalniane podczas prania trafiają zatem do ścieków bez obowiązku ich wychwytywania. Oczyszczalnie zatrzymują część ładunku, ale pozostałość dociera do rzek i mórze. Francja wprowadziła wymóg stosowania filtrów we wszystkich nowych pralkach od stycznia 2025 r. na mocy swojej ustawy przecichodpadowej. Stan na wrzesień 2026 r.: dekret wykonawczy nadal nie został opublikowany, w związku z czym obowiązek ten nie jest stosowany. Na poziomie UE żaden przyjęty akt prawny nie wymaga stosowania filtrów.
Skala problemu
≈ 13 000 t / rokwody powierzchniowe UE; 0,2–0,5 Mt globalnie
Biomasa
Luka prawna
RED III nadal klasyfikuje biomasę leśną jako energię odnawialną. Emisje ze spalania są liczone jako zero na poziomie komina i są zamiast tego przypisywane sektorowi gruntów. Ten wybór księgowy pozwala na wliczanie energii z biomasy do krajowych celów w zakresie energii odnawialnej. Zasada kaskadowego wykorzystania ma zastosowanie, ale jej brzmienie pozostawia państwom członkowskim szeroki zakres uznania. Termin transpozycji przypadał na 21 maja 2025 r., przy czym 26 państw członkowskich uchybiło temu obowiązkowi. W 2026 r. Komisja skierowała sprawy przeciwko Grecji, Malcie i Portugalii do Trybunału Sprawiedliwości. Nie powróciła ona jednak do samej kwestii klasyfikacji.
Skala problemu
Opóźnienie w transpozycji RED IIITylko 5 państw członkowskich w pełni dokonało transpozycji (czerwiec 2026 r.)
CBAM
Luka prawna
Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji gazów cieplarnianych obejmuje sześć grup: cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energię elektryczną oraz wodór. Jego faza definitywna rozpoczęła się w styczniu 2026 r., jednak gotowe wyroby wytworzone z tych materiałów nadal pozostają poza jego zakresem. Importowana belka stalowa jest objęta wyceną; importowana pralka – nie. To rozróżnienie stanowi zachętę do przenoszenia przetwórstwa poza Unię zamiast do dekarbonizacji w jej wnętrzu. Uproszczenia przyjęte w 2025 r. zwalniają importerów poniżej progu de minimis rocznej masy. Wniosek dotyczący dodania około 180 produktów przetworzonych ze stali i aluminium od 2028 r. jest przedmiotem negocjacji. Rada pragnie objąć około 200 produktów, natomiast Parlament – 457.
Skala problemu
Objęto 6 grup produktówRozszerzenie na dalsze etapai łańcucha nadal w toku
Pestycydy
Luka prawna
Prawo UE zakazuje stosowania niektórych pestycydów na europejskich gruntach rolnych. Nie zakazuje ono jednak ich produkcji na eksport. Rozporządzenie w sprawie procedury uprzedniej zgody poinformowanej wymaga powiadomienia i zgody kraju przywozu, ale niczego więcej. Substancje wycofane ze względów zdrowotnych na terytorium Unii są legalnie wysyłane do Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej. Pozostałości powracają wraz z importowaną żywnością, w przypadku której poziomy pozostałości pestycydów nie zawsze są badane. Komisja obiecała położyć kres tej praktyce w Strategii w zakresie chemikaliów do 2020 r. W połowie 2026 r. potwierdziła, że nie przedstawi tego wniosku.
Skala problemu
≈ 122 000 t dopuszczonych do wywozupaństwa członkowskie UE, 2024 (dane koalicji organizacji pozarządowych)
Włócznienie denne na dużych głębokościach
Luka prawna
Prawo UE zakazuje połowów włokami dennymi na głębokościach poniżej 800 metrów, ale wyłącznie na wodach północno-wschodniego Atlantyku pod zarządem Unii. Statki pod banderami państw członkowskich UE prowadzą działalność w innych miejscach na podstawie umów o połowach z państwami trzecimi. Umowy te rzadko powielają ograniczenia głębokości. Unijny plan działania na rzecz ochrony morskiej z 2023 r. zaleca stopniowe wycofywanie włócznienia dennego z morskich obszarów chronionych do 2030 r. Zalecenie to nie ma mocy prawnej ani ryzyka wszczęcia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Egzekwowanie przepisów na obszarach chronionych UE zależy również od zdolności kontrolnych państw członkowskich.
Skala problemu
Limit głębokości 800 mtylko wody UE
Akwakultura
Luka prawna
Rozporządzenie 2019/6 zakazuje profilaktycznego stosowania antybiotyków w chowie zwierząt gospodarskich i akwakulturze w UE. Artykuł 118 rozszerza zakaz stosowania stymulatorów wzrostu i zastrzeżonych środków przeciwdrobnoustrojowych na importowane produkty pochodzenia zwierzęcego. Od 3 września 2026 r. import ten wymaga urzędowego świadectwa, a eksportu mogą dokonywać wyłącznie wykazane państwa trzecie. Zgodność z przepisami opiera się zatem na poświadczeniach wydawanych przez organy kraju wywozu. Kontrole graniczne polegają na badaniu próbek, a nie na weryfikacji całego łańcucha dostaw. Bez certyfikacji łańcucha dostaw importer nie jest w stanie udowodnić, w jaki sposób hodowana była dana partia.
Skala problemu
26 powiadomień RASFFokres 10 miesięcy, analiza własna

Jak powstają luki regulacyjne w polityce klimatycznej

W wielu przypadkach problemem nie jest brak regulacji klimatycznych, lecz ich konstrukcja. System zawiera wyłączenia sektorowe, progi regulacyjne oraz ograniczone obowiązki sprawozdawcze dotyczące emisji, co oznacza, że niektóre działalności o dużym wpływie pozostają poza ramami rozliczalności klimatycznej. Dotyczy to m.in. lotnictwa prywatnego, superjachtów, emisji portfeli inwestycyjnych oraz części globalnych łańcuchów produkcji.

Najczęstsze mechanizmy stojące za lukami regulacyjnymi

Luki regulacyjne w unijnym systemie klimatycznym wynikają najczęściej nie z braku przepisów, ale z tego, w jaki sposób te przepisy zostały zaprojektowane. Mają one tendencję do pojawiania się w trzech obszarach: wyłączeń sektorowych, progów regulacyjnych oraz braku obowiązkowej sprawozdawczości w odniesieniu do niektórych emisji.

Wyłączenia sektorowe

Niektóre sektory zostały częściowo wyłączone spod regulacji poprzez definicje prawne i zakres stosowania dyrektyw. Dotyczy to m.in. lotnictwa prywatnego, superjachtów oraz części transportu morskiego.

Progi regulacyjne

Wiele przepisów ma zastosowanie wyłącznie do podmiotów przekraczających określoną skalę działalności lub wielkość jednostkową. W rezultacie niektóre emisje wypadają poza system wyłącznie ze względu na formalne kryteria kwalifikowalności.

Brak obowiązkowej sprawozdawczości

Niektóre emisje nie podlegają obowiązkowej sprawozdawczości na poziomie właściciela aktywów. Dotyczy to w szczególności emisji generowanych przez portfele inwestycyjne osób o wysokiej wartości netto.

Przemieszczanie emisji

Część emisji jest przemieszczana poza system regulacyjny poprzez globalne łańcuchy produkcji. Dotyczy to m.in. przemysłu tekstylnego, produkcji rolnej oraz wywozu pestycydów zakazanych w UE.