Regulacje kończą się tam, gdzie zaczyna się władza.
System regulacji klimatycznych w Unii Europejskiej nie jest jednolity.
Jego zakres wyznaczają konkretne przepisy, definicje prawne oraz progi objęcia regulacją.
W efekcie część emisji pozostaje poza systemem odpowiedzialności klimatycznej — nie dlatego, że nie istnieją przepisy, lecz dlatego, że ich zakres nie obejmuje wszystkich źródeł emisji.
W tej sekcji pokazujemy najważniejsze mechanizmy regulacyjne, które powodują powstawanie tych luk.
Analiza oparta na danych EU ETS, raportach instytucji międzynarodowych oraz przeglądzie regulacji UE dotyczących emisji.
Jak powstają luki w regulacjach klimatycznych
W wielu przypadkach problemem nie jest brak regulacji klimatycznych, lecz ich konstrukcja.
System zawiera wyjątki sektorowe, progi objęcia regulacją oraz ograniczony zakres raportowania emisji, co powoduje, że część działalności o dużym wpływie klimatycznym pozostaje poza systemem odpowiedzialności klimatycznej.
Dotyczy to między innymi prywatnego lotnictwa, superjachtów, emisji portfeli inwestycyjnych oraz części globalnych łańcuchów produkcji.
Najczęstsze mechanizmy luk regulacyjnych
Luki regulacyjne w systemie klimatycznym UE najczęściej nie wynikają z braku przepisów, lecz z ich konstrukcji.
Najczęściej pojawiają się w trzech obszarach: wyjątkach sektorowych, progach objęcia regulacją oraz braku obowiązku raportowania części emisji.
Wyjątki sektorowe
Część sektorów została częściowo wyłączona z regulacji poprzez definicje prawne i zakres stosowania dyrektyw.
Dotyczy to między innymi prywatnego lotnictwa, superjachtów czy części transportu morskiego.
Progi objęcia regulacją
Wiele regulacji obejmuje jedynie podmioty powyżej określonej skali działalności lub wielkości jednostek.
W efekcie część emisji pozostaje poza systemem wyłącznie ze względu na formalne kryteria objęcia regulacją.
Brak obowiązku raportowania
Niektóre emisje nie muszą być raportowane na poziomie właścicieli aktywów.
Dotyczy to szczególnie emisji generowanych przez portfele inwestycyjne osób prywatnych o dużej skali kapitału.
Przenoszenie emisji poza UE
Część emisji jest przenoszona poza system regulacyjny poprzez globalne łańcuchy produkcji.
Dotyczy to między innymi przemysłu tekstylnego, produkcji rolnej czy eksportu pestycydów zakazanych w UE.
Przykłady luk regulacyjnych
Poniższe przykłady pokazują, jak opisane mechanizmy działają w praktyce.
W każdym przypadku emisje istnieją, lecz system regulacyjny obejmuje je jedynie częściowo lub wcale.
Prywatne odrzutowce
Prywatne lotnictwo emituje wielokrotnie więcej CO₂ na pasażera niż lotnictwo komercyjne.
Znaczna część tych emisji pozostaje poza realną presją cenową systemów klimatycznych.
Superjachty
Największe prywatne jachty (superjachty i megajachty) zużywają tysiące ton paliwa rocznie.
Wiele jednostek pozostaje poza zakresem EU ETS ze względu na konstrukcję regulacji morskich.
Emisje portfeli inwestycyjnych
Znaczna część emisji gospodarki powstaje w spółkach finansowanych przez kapitał prywatny.
Emisje te często nie są raportowane (raporty ESG) na poziomie właścicieli aktywów finansowych.
Globalne łańcuchy produkcji
Produkcja tekstyliów, pestycydów i części produktów rolnych w dużym stopniu odbywa się poza UE
W efekcie emisje związane z ich wytworzeniem pozostają poza zakresem regulacji UE.
| Sektor | Luka prawna | Status regulacji | Skala problemu | Propozycja regulacyjna |
|---|
Konsekwencje luk regulacyjnych
Luki regulacyjne nie są jedynie problemem technicznym. W praktyce oznaczają one, że część najbardziej emisyjnych sektorów gospodarki funkcjonuje poza realną odpowiedzialnością klimatyczną. W efekcie koszty transformacji energetycznej ponoszą przede wszystkim sektory i gospodarstwa domowe objęte systemem regulacyjnym. Zrozumienie tych mechanizmów jest pierwszym krokiem do ich zamknięcia.